IJdelheid
De huidige betekenis van het woord gaat in de richting van wat in het Latijn aangeduid werd als
superbia en in het Grieks als
hybris.
Superbia
Met superbia of hoogmoed wordt het verlangen om belangrijker of
aantrekkelijker te zijn bedoeld, of een liefde voor zichzelf. De andere
betekenis van het woord ijdelheid komt overeen met het Latijnse
vanitas en duidt op leegheid, vergankelijkheid en zinloosheid.
De Hybris
De
hybris-gedachte is een typisch en veelvoorkomend thema in het Griekse denken, dat in verschillende mythen, epen, tragedies
, in de geschiedschrijving
en in de ethiek
onder allerlei vormen naar voren treedt. De vermetele overmoed van een
mens, die, in eigenwaan verstrikt en verblind, zich door niets of
niemand een halt wenst te laten toeroepen en in zijn ongebreidelde
heerszucht zelfs de hand slaat aan een door de goden vastgelegde
wereldorde of tegen het lot, wordt door goddelijk ingrijpen meedogenloos
afgestraft.
Karakteristiek daarbij is dat de schuldige altijd zijn eigen ongeluk
veroorzaakt, omdat hij na het overschrijden van de grens of norm met verblinding getroffen wordt en niet meer merkt dat hij zijn eigen ondergang tegemoet gaat.
Marsyas
Een figuur uit de grielse mythologie, een satyr afkomstig uit Phrygië. Volgens bepaalde bronnen is hij de uitvinder van de Aulos, een fluit met twee pijpen.
Gangbaar is ook het verhaal dat de godin Athena
dit instrument uitvond. Zij wierp het echter weg en vervloekte het,
omdat ze te horen had gekregen dat, wanneer ze speelde, er een lelijke
uitdrukking op haar gezicht verscheen. Over ijdelheid gesproken.
Marsyas is de vinder. Hij blijkt het instrument goed te beheersen, en
geraakt zo overtuigd van zijn muzikale kwaliteiten dat hij Apollon,
de god van de muziek, die de lier bespeelt, uitdaagt tot een duel.
Apollo neemt de uitdaging aan, op voorwaarde dat de winnaar naar
believen met de tegenstander zal mogen omspringen.
Apollon wint uiteindelijk, omdat hij zijn lier
ook ondersteboven bespelen kan, en dat kan Marsyas niet. Volgens
afspraak mag Apollon doen wat hij wil met de satyr : de god bindt hem
aan een boom en vilt hem levend.
Ovidius beschrijft ook hoe de tranen van Marsyas' vrienden de rivier de Marsyas doen ontstaan.
Hoogmoed komt voor de val!